Wat is bouwhistorisch onderzoek in 2018?

Bouwhistorisch onderzoek draagt bij tot de beschrijving van de bouw-, gebruiks- en bewoningsgeschiedenis van een gebouw. De Vlaamse Overheid verleent een onderzoekspremie van 80% voor het bouwhistorisch onderzoek.

De bouwhistoricus buigt zich over vragen als: wanneer is een gebouw gebouwd en welke veranderingen vonden er in de loop der tijd plaats? Waarom waren deze verbouwingen nodig? Hadden deze verbouwingen met de constructie van het gebouw te maken of wenste men het monument te moderniseren?

In archieven en bibliotheken zoekt de bouwhistoricus naar informatie over de constructie en datering. Oude handschriften, kaarten, foto’s en plattegronden worden bestudeerd. De bouwhistoricus beklimt zonodig steigers en ladders om ter plaatse onderzoek te doen. De bouwfysische toestand wordt geïnterpreteerd en vergeleken met gegevens uit de archieven.

Het onderzoek heeft verschillende doelen:

  1. het signaleren van historische bouwwerken en structuren;
  2. het documenteren van historische bouwwerken teneinde hun bouw-, gebruiks- en bewoningsgeschiedenis vast te leggen;
  3. het opmaken van een bouwhistorische waardenstelling. Meestal werkt de bouwhistoricus met een getrapte waardenstelling van schaal 1 tot schaal 4;
  4. advisering bij verbouwingen van monumenten;
  5. vergroting van de kennis van de geschiedenis van het gebouw en de bouwmethode in het verleden.

Wanneer is bouwhistorisch onderzoek gewenst?

Bouwhistorisch onderzoek voert men uit voordat definitieve plannen voor een restauratie of bouwaanvraag worden gemaakt. Het onderzoek behoort door een onafhankelijke bouwhistoricus uitgevoerd te worden en geeft een objectief beeld van de historische waarde van het gebouw.

Overheden, gemeenten en architecten kunnen een bouwhistorisch onderzoek laten uitvoeren. Geïnteresseerde privé personen kunnen desgewenst onderzoek laten doen naar de bewonersgeschiedenis en bouwhistorische ontwikkeling van hun huis.

Alle soorten gebouwen, van kastelen, stadspaleizen, herenwoningen en vierkantshoeven tot industriële complexen, komen in aanmerking voor bouwhistorisch onderzoek.

Hoe ziet een onderzoek eruit?

Het bouwhistorisch onderzoek wordt vastgelegd in een rapport. Afhankelijk van de opdracht en het gebouw komen in het rapport de volgende onderwerpen aan de orde:

Aangezien elk gebouw specifieke eisen stelt is geen rapport hetzelfde.

Een nieuw onroerenderfgoeddecreet sinds 2015.

Het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 werd verder uitgewerkt en vanaf 1 januari 2015 is er sprake van een overkoepelende regelgeving voor monumenten, stads- en dorpsgezichten, landschappen en archeologie.

De naam van bouwhistorisch onderzoek en een herbestemmingsplan worden in het nieuwe decreet samengevat onder de naam beheersplan. Een beheersplan wordt opgemaakt voor 20 jaar.

Een klein stukje geschiedenis over het kasteel Isque.

De eerste helft van de 19de eeuw blijkt een zeer belangrijke periode voor het kasteel Isque geweest te zijn. Alhoewel in de literatuur al vele jaren over het kasteel geschreven wordt dat de verschillende vleugels in 1768 werden gesloopt, blijkt dat op basis van de verschillende bronnen een foute interpretatie van de feiten te zijn.
Met behulp van de gegevens uit het dagboek van Emile-Bernard de Le Hoye en de kadastrale mutatieschetsen uit de 19de eeuw, komen wij tot een andere reconstructie van de bouwgeschiedenis van het kasteel.
Emile-Bernard de Le Hoye (geboren in Nijvel 31/08/1818 en overleden in 1883) schreef in 1824:
Mon oncle Maurice de Le Hoye avait acheté, par acte du notaires Gleizes d’Anvers du 16 juin 1824, le château d’Isque qui avait été autrefois un bien de la famille de Hornes et plus tard des princes de Salm. Le château était fort délabré; mon oncle fit démolir une partie des bâtiments, notamment une
aile située le long de la grande route , et mal inspiré, il faut le dire, par l’architecte Moreau de Nivelles, il fit des travaux très coûteux qui eurent pour résultat de conserver une partie des anciennes constructions avec leur cachet primitif en y laissant accolé une autre partie qu’on s’efforça de remanier et de moderniser, le tout forment avec le lourd escalier de pierre de taille jeté vers le milieu de la façade, un ensemble bizarre, sans style connu, et ne ressemblant à aucune des habitations de campagne que j’ai vues en Belgique ou ailleurs. Il est comme il est, et il faut prendre patience .
De hierboven aangehaalde tekst bevat interessante informatie over de aankoop van het kasteel op 16 juni 1824 door de familie de Le Hoye. Emile-Bernard de Le Hoye noteerde dat het kasteel sterk verwaarloosd was en daarom bleek het noodzakelijk een deel van de gebouwen te slopen. Er wordt hier expliciet verwezen naar de vleugel van het kasteel die parallel liep aan de Waversesteenweg. Deze informatie sluit goed aan bij de iets latere gegevens op het primitief plan uit 1830-40.

Een klein stukje recente geschiedenis over het kasteel Isque (1950-2017).

Sinds de overheid het kasteel heeft overgenomen is er sprake van een serieuze achteruitgang van kasteel en bijgebouwen (paviljoen aan de vijver en koetshuis).
Het kasteel werd sinds 1949 in gebruik genomen als school en het nabijgelegen koetshuis werd in de beginjaren nog door de school gebruikt.
Rond het midden van de 20ste eeuw vonden er in de omgeving van het kasteel ingrijpende veranderingen plaats. De gronden rond het kasteel werden verkaveld (rond 1950) zowel ter hoogte van de Stafhouder Braffortlaan als langs de IJskelderlaan.
Anderzijds was er een continue toename van het aantal leerlingen van de school en daardoor ontstond er nood aan meer schoolgebouwen. Er werden rond 1979 meerdere tijdelijke paviljoenen en gebouwen opgericht langs de Stafhouder Braffortlaan.
De beschermde ommuring van het kasteel onderging ook een aantal veranderingen, samen met de Kellebron.

Enkele feiten over het jachpaviljoen.

Het sinds 1947 beschermde paviljoen aan de ingang van het park, was na twintig jaar (1967) sterk vervallen en nog veertig jaar (1987) later was het gebouw onherstelbaar verminkt. Anno 2018 is het moeilijk de laatste sporen van de ruïneuze muren van het paviljoen überhaupt nog te herkennen.

Gerealiseerde beheersplannen

Opmaak beheersplan Kasteel Isque, koetshuis, paviljoen, ommuring en park.
Herwaarderingsplan Goswin de Stassartstraat in Mechelen.
Mexicobruggen in Antwerpen.
Metsterenmolen in Sint-Truiden.


Kasteel Isque in Overijse


Kasteel Isque in Overijse


Het rechter deel van het kasteel Isque, het Wittemgebouw in Overijse


Het koetshuis van het kasteel Isque, voordat het op instorten stond.


Verder detail van de zijgevel van het koetshuis.


Het jachtpaviljoen van het kasteel Isque, voordat het instortte.